X
W ramach naszego serwisu internetowego stosujemy pliki cookies. Używamy cookies, żeby zrozumieć, w jaki sposób użytkownicy korzystają z witryny i dostosować ją tak, aby korzystanie z niej było dla nich przyjemniejsze i ciekawsze. Stosujemy cookies także w celach statystycznych. W każdej chwili mogą Państwo zmienić swoje ustawienia dotyczące cookies w ustawieniach przeglądarki. Korzystanie z naszego internetowego bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczone w Państwa urządzeniu końcowym. ZAMKNIJ

Kamica nerkowa - etiologia i wskazania dietetyczne - Praca własna studenta WSH

Beata Sobolewska-Lipnicka

studentka II roku dietetyki klinicznej

Opracowanie pod patronatem naukowym: dr inż. Szymon Powałowski


Kamica nerkowa - etiologia i wskazania dietetyczne


Kamica uk┼éadu moczonego (urolithiasis) inaczej zwana kamic─ů nerkow─ů, to choroba polegaj─ůca na odk┼éadaniu si─Ö z┼éogów w obr─Öbie uk┼éadu moczowego (1,2,4). Z┼éogi, zwane inaczej kamieniami moczowymi lub nerkowymi mog─ů si─Ö znajdowa─ç w moczowodach, nerkach, w p─Öcherzu moczowym, a tak┼╝e w cewce moczowej (3). Patomechanizm kamicy moczowej jest z┼éo┼╝ony i wielokierunkowy. Do czynników, które mog─ů mie─ç wp┼éyw na jej rozwój zaliczamy czynniki ogólnoustrojowe, osobnicze oraz ┼Ťrodowiskowe (4,5,6). Nale┼╝y tutaj wymieni─ç: wiek, p┼ée─ç- m─Ö┼╝czy┼║ni choruj─ů cz─Ö┼Ťciej, czynniki genetyczne oraz anatomiczne wk┼éadu moczowego, diet─Ö bogato bia┼ékow─ů, ma┼ée spo┼╝ywanie wody, ciep┼éy klimat, zaka┼╝enia uk┼éadu moczowego, ró┼╝ne choroby metaboliczne z przebiegiem zaburze┼ä gospodarki mineralnej, a tak┼╝e pH moczu, utrata wody z organizmu (4,5,6).Patomechanizm kamicy opisuj─ů 4 teorie, a z┼éogi powstaj─ů ze sk┼éadników znajduj─ůcych si─Ö w moczu. Pierwsza z nich to teoria nadmiernego wysycenia i krystalizacji. Dochodzi do nadmiernego wysycenia roztworu dan─ů substancj─ů w przypadku przekroczenia iloczynu rozpuszczalno┼Ťci w wyniku nukleacji, a dalej agregacji powstaj─ů drobne kryszta┼éy, które tworz─ů za┼éogi (4,5,6). Bior─ů tutaj udzia┼é tzw. substancje litogenne przemiany materii, zw┼éaszcza szczawian wapnia (1,4,5). Za┼éogi te mog─ů pojawia─ç si─Ö w przypadku hiperkalcjurii np. nadmierne wch┼éanianie wapnia z przewodu pokarmowego — hiperwitaminoza D, nadmierna mobilizacja z uk┼éadu kostnego — nadczynno┼Ť─ç przytarczyc, tarczycy, d┼éugotrwa┼ée unieruchomienie, przerzuty nowotworowe i inne. Mo┼╝e mie─ç te┼╝ zwi─ůzek z hiperaldosteronizmem oraz przyjmowaniem diuretyków p─Ötlowych (np.furosemid), zwi─Ökszony pobór jonów sodu i magnezu. Z hiperkalcjuri─ů zwi─ůzane jest hiperoksaluria — wzmo┼╝ona synteza kwasu szczawiowego — wynikaj─ůca z defektów enzymatycznych. Mo┼╝e by─ç tak┼╝e nabyta — jako efekt nadmiernej poda┼╝y witaminy C, diety bogato szczawianowej i ubogo bia┼ékowej oraz niedostatecznej poda┼╝y wapnia w diecie oraz  przewlek┼éych chorobach zapalnych jelit, czy chorobie Le┼Ťniowskiego-Crohna. Hiperoksaluria u┼éatwia powstawanie z┼éogów dziesi─Öciokrotnie bardziej ni┼╝ poziom wapnia.(1,2,5,6). Drug─ů z przyczyn mo┼╝e by─ç epitakcja, która polega na wytwarzaniu kryszta┼éów jednej substancji w przesyconym roztworze innej np. odk┼éadanie si─Ö szczawianu wapnia na kryszta┼éku kwasu moczowego stanowi─ůcego j─ůdro z┼éogu (nadmiernie zakwaszenie moczu)(1,4,5,6)
Kolejn─ů z teorii jest niedobór inhibitorów krystalizacji, do których nale┼╝─ů m.in. jony magnezu, cynku, cytryniany oraz niedobór inhibitorów wzrostu i agregacji: pirofosforany, oraz kwa┼Ťne mukopolisacharydy (4,5,6).

Kwas moczowy jest produktem przemiany puryn. Stanowi oko┼éo 5% wszystkich kamic i mo┼╝e by─ç spowodowana endogenna nadprodukcj─ů kwasu moczowego, nadmiernym wydalaniem kwasu moczowego z moczem, a tak┼╝e przy odwodnieniu, w d┼éugotrwa┼éych biegunkach.(5)
Ostatni─ů z teorii jest teoria macierzy organicznej. Kryszta┼éy odk┼éadaj─ů si─Ö na substancji bia┼ékowej. Du┼╝e st─Ö┼╝enie bia┼éka w moczu charakterystyczne jest dla kamicy zwi─ůzanej z zaka┼╝eniem dróg moczowych bakteriami np. Proteus vulgaris, Klebsiella, Pseudomonas aeruginosa, Enterobacter, Staphylococcus. Jest to tak zwana kamica struwitowa, powstaj─ůca w moczu zasadowym i stanowi 15% wszystkich kamic. Bakterie ureazo dodatnie rozk┼éadaj─ů mocznik do amoniaku. A pod wp┼éywem wysokiego pH moczu (>7.0) dochodzi do wytr─ůcania fosforanu amonowo-magnezowego. Bakterie te wytwarzaj─ů ┼Ťluz, który stanowi rusztowanie bia┼ékowe (matrix) kamieni struwitowych (1,4,5,6).

Z┼éogi mog─ů mie─ç ró┼╝n─ů wielko┼Ť─ç i kszta┼ét np. du┼╝e odlewowe, ale i takie o ┼Ťrednicy 1mm lub mniejsze wydalane jako piasek z moczem, Kszta┼ét i twardo┼Ť─ç, zale┼╝y w du┼╝ym stopniu od sk┼éadu chemicznego oraz udzia┼éu elementu bia┼ékowego. Najtwardsze s─ů kamienie ze szczawianów wapnia - 40% wszystkich kamic i cystynowe, z┼éogi fosforanowe (struwitowe) s─ů kruche, a z kwasu moczowego najbardziej mi─Ökkie (4,5).

Rozpoznanie kamicy moczowej opiera si─Ö na wywiadzie lekarskim, a tak┼╝e na badaniach przedmiotowych oraz laboratoryjnych i diagnostyce obrazowej. Z bada┼ä laboratoryjnych rutynowo wykonuje si─Ö badanie ogólne moczu wraz z osadem moczu – celem identyfikacji kryszta┼éów w osadzie moczu. Po┼Ťrednio daj─ů odpowied┼║ na temat sk┼éadu kamieni nerkowych. Kolejnym wa┼╝nym badaniem jest posiew moczu – identyfikacja ewentualnego zaka┼╝enia bakteryjnego. W niektórych przypadkach mo┼╝na odda─ç kamie┼ä moczowy do analizy celem oznaczenia sk┼éadu chemicznego - bezpo┼Ťrednia odpowied┼║ o sk┼éadzie chemicznym kamieni. Dodatkowymi parametrami oznaczanymi w surowicy krwi s─ů: parathormon, TSH, FT4,  wap┼ä, magnez, kwas moczowy, mocznik i kreatynina  i inne. Powy┼╝sze dane stanowi─ů podstaw─Ö do przygotowania zalece┼ä dietetycznych.(8)
      Dieta w kamicach uk┼éadu moczowego uzale┼╝niona jest od specyficznych zaburze┼ä metabolicznych, a tak┼╝e sk┼éadu chemicznego kamieni moczowych.

Cech─ů wspóln─ů jest du┼╝a poda┼╝ p┼éynów — ponad 2 litry na dob─Ö, a  nawet 3 litey z czego oko┼éo 1 litra przed snem. Nale┼╝y zwróci─ç uwag─Ö na poda┼╝ wapnia, fosforu, sodu, potasu, magnezu i bia┼éka. W kamicy szczawianowo - wapniowej niezalecane s─ů produkty bogate w kwas szczawiowy (szpinak, rabarbar, botwina, szczaw i inne) ograniczy─ç nale┼╝y produkty mleczne, mi─Öso i jego przetwory, ryby, zielone warzywa li┼Ťciaste. Zaleca si─Ö spo┼╝ywanie du┼╝ych ilo┼Ťci p┼éynów, (woda przegotowana, wody mineralne „Jan” „Marysie┼äka”, s┼éaba herbata), produktów zbo┼╝owych oraz warzyw. Wa┼╝ne jest zachowanie równowagi mi─Ödzy wapniem, a kwasem szczawiowym w posi┼éku. Nie nale┼╝y drastycznie ogranicza─ç poda┼╝y wapnia, natomiast ogranicza─ç poda┼╝ sodu. Nale┼╝y zwróci─ç uwag─Ö na poda┼╝ potasu, zbyt niskie spo┼╝ycie mo┼╝e przyczynia─ç si─Ö do nadmiernego wydalania wapnia z moczem i obni┼╝onego cytrynianów, podobnie jak zbyt wysokie spo┼╝ycie sodu. Bia┼éko stanowi sk┼éadnik, który wp┼éywa na formowanie kamieni. Jego poda┼╝ powinna by─ç ograniczona do 0,8-1,0g/kg mc. Ta ilo┼Ť─ç redukuje substancje litogenne w moczu, a zwi─Öksza ilo┼Ť─ç cytrynianów. Zbyt wysokie spo┼╝ycie powoduje obni┼╝enie pH moczu i sprzyja wyst─Öpowaniu hyperurykemii. W kamicy fosforonowo-wapniowej nale┼╝y ograniczy─ç produkty bogate w fosforany, wap┼ä i szczawiany oraz sól (np. mleko, jaja, przetwory mleczne, sery podpuszczkowe, konserwy rybne). Zwi─Ökszy─ç nale┼╝y poda┼╝ produktów bogatych w magnez, cytryniany oraz wypijanych p┼éynów. Nale┼╝y podawa─ç produkty zakwaszaj─ůce: mi─Öso, ryby, w─Ödliny i pieczywo. W kamicy moczowej, gdzie z┼éogi tworz─ů si─Ö z kwasu moczowego, nale┼╝y ograniczy─ç produkty bogate w puryny (ryby, mi─Öso). Poda┼╝ bia┼éek powinna wynosi─ç oko┼éo 50g/2000 kcal/dob─Ö. Zalecania jest dieta mleczno – wegetaria┼äska. Zalecane s─ů produkty alkalizuj─ůce: mleko, owoce, warzywa, ziemniaki i inne.

W kamicy fosforanowo-wapniowo-amonowej, nale┼╝y ograniczy─ç podró┼╝ fosforanów — sery, mleko, ┼╝ó┼étka jaja, mi─Öso, podroby, kakao, czekolada, orzechy. Nale┼╝y zwi─Ökszy─ç ilo┼Ť─ç owoców cytrusowych i soków bogatych w cytryniany i magnez oraz warzyw. W przypadku zbyt du┼╝ej alkalizacji moczu nale┼╝y podawa─ç soki owocowe i cytrusy, a tak┼╝e warzywa bogate w magnez np. kukurydza.
W rzadko wyst─Öpuj─ůcych kamicy cystynowej, zaleca si─Ö ograniczenie poda┼╝y produktów nabia┼éowych bogatych  w cystyn─Ö oraz zwi─Ökszeniu witaminy B6. Natomiast ilo┼Ť─ç wypijanych p┼éynów powinna by─ç w ilo┼Ťci 3-6 litrów/dob─Ö. W kamicy ksantynowej stosujemy diet─Ö podobn─ů do diety zalecanej w kamicy moczowej - wegetaria┼äsk─ů i mleczn─ů (7,8).

Opracowanie zalece┼ä dietetycznych musi ┼Ťci┼Ťle opiera─ç si─Ö na rodzaju kamicy nerkowej, a tak┼╝e na przyczynie powstawania danej kamicy moczowej.

 

Literatura:

  1. A Szczeklik Choroby wewn─Ötrzne. Medycyna Praktyczna, Kraków,  2006r Tom II
  2. M. Cymerys, A.Rutz-Danielczak, D.Pupek-Musialik, A.Tykarski Kliniczny zarys chorób wewn─Ötrznych. Podr─Öcznik dla studentów dietetyki. Wydawnictwo medyczzne Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, Pozna┼ä 2013
  3. G. Herold Medycyna wewn─Ötrzna. Repetytorium dla studentów medycyny i lekarzy. PZWL, Warszawa 2006
  4. T. Mutrynowski, C. Torz, P. Dzigowski, P. Radziszewski Kamica układu moczowego. Medycyna po Dyplomie Vol.20/nr8 Sierpień 2011
  5. K. Bar Kamica układu moczowego. Nowa Medycyna 4/2002
  6. A. Borkowski Urologia. Podr─Öcznik dla studentów medycyny. PZWL, Warszawa 2006, Wydanie II
  7. H. Ciborowska, A. Rudnicka  Dietetyka. ┼╗ywienie zdrowego i chorego cz┼éowieka. PZWL, Warszawa 2014, Wydanie IV.
  8. J. Bujko Podstawy dietetyki. SGGW, Warszawa 2015, Wydanie III